Odpowiedzialność cywilna, czyli jaka?
W toku likwidacji szkód bardzo często pojawia się konieczność wyjaśniania klientom, zarówno ubezpieczonym, jak i poszkodowanym, co właściwie podlega ochronie w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy, a co z tej ochrony jest wyłączone. Aby nakreślić ramy tej ochrony, w pierwszej kolejności należy zdefiniować pojęcie odpowiedzialności cywilnej oraz szkody rzeczowej.
Odpowiedzialność cywilna to prawny obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej innej osobie na skutek działania lub zaniechania. Szkoda rzeczowa to fizyczne uszkodzenie lub zniszczenie rzeczy materialnej, pociągające za sobą straty finansowe po stronie jej właściciela.
Szkody w odpowiedzialności cywilnej
Wielu przedsiębiorców uważa, że posiadanie polisy odpowiedzialności cywilnej chroni ich przed wszelkimi finansowymi skutkami błędów popełnionych przy wykonywaniu prowadzonej działalności. Jest to jednak założenie błędne. Jednym z kluczowych zagadnień, które należy przenalizować w procesie likwidacji szkody z polisy przedsiębiorcy jest kwestia związana ze „szkodą” w przedmiocie pracy i/lub usługi. Przykładowo, jeśli mechanik samochodowy wymienia pasek rozrządu w silniku, to ten konkretny pasek (oraz silnik, w który ingeruje) stanowi przedmiot jego usługi. Jeśli instalator montuje panele fotowoltaiczne na dachu, to elementy tej instalacji oraz bezpośrednie miejsce montażu na poszyciu dachu są przedmiotem jego prac.
Mając na uwadze powyższe, należy wyraźnie rozróżnić przedmiot prac od szkody następczej w mieniu otaczającym. Mieniem otaczającym są wszystkie te rzeczy, które znajdują się w pobliżu miejsca wykonywania prac, ale nie są przedmiotem czy celem samej usługi. Jeżeli podczas malowania sufitu pracownik zachlapie farbą kosztowny dębowy parkiet, parkiet ten stanowi mienie otaczające (szkoda zostanie pokryta z polisy OC). Jeśli jednak pracownik źle pomaluje sam sufit i farba zacznie się łuszczyć, to sufit jest przedmiotem usługi, a koszt jego ponownego malowania nie zostanie pokryty z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Zrozumienie tej podstawowej granicy pozwala uniknąć rozczarowań w procesie likwidacji szkody.
W tym miejscu można zadać sobie pytanie, dlaczego ubezpieczyciele tak rygorystycznie podchodzą do wyłączania z zakresu ochrony szkód w przedmiocie pracy i usługi? Odpowiedź jest bardzo prosta i sprowadza się do podstawowych zasad ubezpieczeń oraz polskiego prawa cywilnego. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej nie jest i nigdy nie miało być gwarancją należytego wykonania umowy. Z punktu widzenia prawa cywilnego, roszczenia o poprawienie wadliwie wykonanych robót, obniżenie wynagrodzenia czy zwrot kosztów wykonania nie stanowią klasycznej szkody w rozumieniu odpowiedzialności deliktowej czy odpowiedzialności kontraktowej. Ubezpieczenie OC chroni przed szkodami wyrządzonymi „przy okazji” wykonywania działalności, a nie za samo „niewykonanie” lub „nienależyte wykonanie” przedmiotu umowy jako takiego.
Rozważania teoretyczne najlepiej zestawić z konkretnymi przykładami pochodzącymi
z rzeczywistych procesów likwidacji szkód. Poniższe przypadki pokazują, gdzie przebiega granica między szkodą rzeczową podlegającą refundacji, a wadą usługi, która pozostaje wyłączona z ochrony.
Przypadek 1: błąd mechanika przy wymianie paska rozrządu
Mechanik samochodowy podjął się wymiany paska rozrządu w pojeździe klienta. Podczas montażu popełnił błąd technologiczny, co doprowadziło do zerwania paska podczas jazdy próbnej i w konsekwencji do uszkodzenia silnika.
Ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania. Wymiana paska rozrządu (oraz prawidłowe zsynchronizowanie pracy silnika) była bezpośrednim przedmiotem umowy. Uszkodzenie silnika na skutek wadliwego montażu elementu rozrządu stanowi klasyczną szkodę w przedmiocie usługi. Obowiązek należytego wykonania zobowiązania spoczywa wyłącznie na przedsiębiorcy i nie podlega refundacji z polisy OC, nawet jeśli umowa została rozszerzona o klauzule dotyczące mienia przekazanego w celu wykonania usługi (gdyż te klauzule zachowują ogólne wyłączenia dotyczące wad samej usługi).
Przypadek 2: montaż instalacji fotowoltaicznej i nieszczelny dach
Firma instalatorska montowała panele fotowoltaiczne na dachu budynku biurowego.
Z powodu braku właściwego uszczelnienia otworów montażowych, przy pierwszych opadach deszczu doszło do przecieków. Przedsiębiorca zgłosił do ubezpieczyciela szkodę obejmującą koszty ponownego, poprawnego montażu konstrukcji, aplikacji specjalnych uszczelek oraz wymiany mocowań na płyty zgrzewane do dachu.
Ubezpieczyciel odmówił pokrycia tych kosztów. Wszelkie prace związane ze stykiem instalacji z poszyciem dachowym i ich uszczelnieniem stanowiły przedmiot zobowiązania wykonawcy. Koszty poprawienia tych elementów to koszty doprowadzenia usługi do stanu zgodnego z umową. Gdyby jednak woda przedostała się do wnętrza budynku i zniszczyła komputery lub sufity podwieszane w biurze, wówczas te zniszczenia (jako szkody następcze) zostałyby pokryte z polisy OC wykonawcy. Sam koszt uszczelek i poprawnego montażu konstrukcji musi jednak pokryć wykonawca.
Przypadek 3: katastrofa konstrukcji kolektorów słonecznych
Przedsiębiorca dostarczył i zamontował na dachu klienta instalację solarną. Na skutek niedochowania należytej staranności przy doborze materiałów konstrukcji wsporczej oraz wadliwego wykonania mocowań, cała konstrukcja wywróciła się pod wpływem wiatru. Rozbiciu uległy szyby kolektorów oraz uszkodzeniu uległy podpory.
W tym przypadku również nie ma podstaw do wypłaty z polisy OC. Instalacja solarna została dostarczona i wykonana przez ubezpieczonego, co oznacza, że jest traktowana albo jako jego produkt, albo jako przedmiot wykonanej przez niego pracy. Standardowe Ogólne Warunki Ubezpieczenia (OWU) wykluczają szkody w rzeczach wytworzonych, dostarczonych lub będących przedmiotem pracy ubezpieczonego. Zastosowanie ma tu zasada, że ubezpieczenie nie zdejmuje z przedsiębiorcy ryzyka związanego z jakością dostarczanych materiałów.
Przypadek 4: demontaż hydrantu i zalanie mienia
Firma hydrauliczna prowadziła prace modernizacyjne instalacji i dokonała demontażu hydrantu. W wyniku tych czynności doszło do niekontrolowanego wypływu wody i zalania pomieszczeń. Ubezpieczony zgłosił szkodę związaną z usunięciem skutków zalania.
Ubezpieczyciel wypłacił odszkodowanie. Szkoda dotyczyła kosztów naprawy zalanego mienia, a nie przedmiotu wykonywanych prac, w związku z czym zdarzenie było objęte ochroną ubezpieczeniową.
Przypadek 6: kary umowne za pęknięcia płyt drogowych
Wykonawca zmodernizował plac manewrowy. Po odbiorze inwestycji na płytach drogowych ujawniły się pęknięcia, osiadanie oraz wysadzanie płyt na skutek wadliwego podłoża. Inwestor naliczył wykonawcy kary umowne za nieterminowe usunięcie wad oraz zażądał odszkodowania z gwarancji.
Szkody w samym przedmiocie wykonanej roboty budowlanej (płyty drogowe) są wyłączone z ochrony OC. Ponadto umowa ubezpieczenia wyłącza roszczenia z tytułu kar umownych, gwarancji, rękojmi oraz umownego rozszerzenia odpowiedzialności ponad granice ustawowe. Kary te stanowią sankcję cywilnoprawną za niewywiązanie się z kontraktu, a nie klasyczną szkodę rzeczową.
Kluczem do dobrej ochrony jest kompleksowość
Podsumowując, bezpieczeństwo finansowe przedsiębiorstwa zależy nie tylko od liczby podpisanych kontraktów, ale przede wszystkim od świadomości ryzyka, jakie niesie ze sobą prowadzona działalność. Dokładna analiza zapisów Ogólnych Warunków Ubezpieczenia, konsultacja z doświadczonym brokerem lub agentem oraz dopasowanie klauzul dodatkowych do specyfiki swojej branży to świadome zarządzanie ryzykiem oraz niejednokrotnie droga do zabezpieczenia płynności finansowej firmy.
