Po burzowym lecie i na ostatniej prostej jesiennych siewów, gospodarstwa wchodzą w kolejny sezon z rosnącą niepewnością. Jako jedną z największych obaw o przyszłość gospodarstwa, 51% badanych wskazuje anomalie pogodowe – tuż obok wzrostu kosztów produkcji (48%). Dla co piątego (22%) rolnika obawy o przyszłość gospodarstwa są dziś wyraźnie większe niż trzy lata temu. U połowy badanych nasiliło się też poczucie, że nie da się przewidzieć i zaplanować kolejnego sezonu, a 58% wskazuje, że sytuację gospodarstwa pogorszył wzrost kosztów jego prowadzenia.
– Gospodarstwo rolne działa w procesie produkcji, w którym pogoda jest istotnym czynnikiem, a nie wyjątkiem. Badania naukowe i publikacje europejskich bankowych i ubezpieczeniowych instytucji nadzorczych wskazują, że odszkodowania z tytułu ubezpieczeń skutecznie obniżają straty oraz przyspieszają odbudowę potencjału gospodarczego naruszonego przez anomalie pogodowe. Skoro rolnicy coraz częściej mówią o obawach związanych z klimatem, to ryzyko pogodowe powinno stać się stałym elementem kalkulacji finansowej gospodarstwa – traktowanym na równi z tradycyjnymi kosztami produkcji. Takie przekonanie najwyraźniej widać u tych rolników, którzy osobiście doświadczyli strat – to właśnie oni najbardziej obawiają się wzrostu przyszłego ryzyka klimatycznego – komentuje dr hab. Sylwester Kozak, prof. SGGW, Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.

Obawy rolników bazują na wcześniejszych doświadczeniach
Ponad połowa badanych (56%) poniosła w ciągu ostatnich dwóch lat bezpośrednie straty z powodu pogody, a w województwach warmińsko-mazurskim, mazowieckim i dolnośląskim odsetek ten sięga niemal dwóch trzecich. Z kolei 53% rolników uważa, że w ciągu ostatnich trzech lat ich sytuację pogorszyły częstsze zjawiska pogodowe; w województwach łódzkim i mazowieckim to ponad 60%.
Z kolei 79% wskazuje, że w ciągu ostatnich trzech lat doświadczyło co najmniej jednego zjawiska, które wyrządziło szkodę w gospodarstwie. Wśród takich zjawisk rolnicy wskazywali m.in. przymrozki wiosenne (41%), grad (22%) i deszcz nawalny (19%). Spośród rolników, którzy ponieśli straty, 68% wskazało utratę lub obniżenie plonów. 30% z nich oceniło tę stratę na ponad 15% rocznego przychodu gospodarstwa, a 10% – na ponad 30% przychodu.
– Strata plonów to nie tylko brak przychodu, ale też konieczność poniesienia kosztów, by zabezpieczyć kolejne zbiory. Dlatego straty pogodowe warto traktować jak stały element planowania sezonu – mówi Agnieszka Fajfer-Radwan, ekspertka ubezpieczeń upraw w Warcie.
Gospodarstwa wciąż nie są chronione w pełni
Mimo tych obaw ochrona przed skutkami pogody nie jest jeszcze powszechna. Z dotowanego ubezpieczenia upraw korzysta 22% badanych, a wśród rolników, którzy ponieśli straty w plonach – 30%. 65% przyznaje, że ma w ochronie luki (42%) lub nie jest pewnych, czy jest ona wystarczająca (23%). Jedną z barier dla pełniejszego ubezpieczenia jest brak wiedzy, co i w jaki sposób ubezpieczyć. Tymczasem to właśnie dobra ochrona pozwala zachować płynność finansową gospodarstwa.

– Dobra decyzja o zabezpieczeniu zaczyna się od przeanalizowania swoich potrzeb. Jesień, kiedy gospodarstwo planuje siewy i kolejny sezon na roli, to dobry moment, żeby ustalić z agentem, co jest zabezpieczone, a co nie. Warto to zrobić przed sezonem. Lepiej nie uczyć się na własnych błędach i doświadczeniu szkody – dodaje Agnieszka Fajfer-Radwan.
Pokazuje to przypadek z likwidacji szkód Warty z tego lata. 30 czerwca w powiecie leszczyńskim grad z silnym wiatrem ściął kukurydzę. Dosłownie kilka minut wystarczyło, by szkoda była całkowita i żniwa kukurydziane w tym gospodarstwie już się nie odbyły, choć do zbiorów było jeszcze daleko. Odszkodowanie wypłacone rolnikowi przez Wartę wyniosło ponad 34 tys. zł za szkodę na powierzchni ok. 6 ha.
***
[1] Badanie „Barometr Odporności Polskich Gospodarstw Rolnych 2026 SGGW i Warty” zrealizowane przez agencję badawczą Fieldstat na zlecenie Warty we współpracy ze Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie w październiku 2026 r. na próbie n= 800 osób decyzyjnych lub współdecyzyjnych w sprawach ubezpieczeń gospodarstw rolnych (właściciele i pracownicy gospodarstw).